Η ευλογιά και η κατάκτηση του Μεξικό

Τι ρόλο έπαιξε η ευλογιά στην κατάκτηση του Μεξικό ?

Το 1519 οι Ισπανοί conquistadors ( κονκισταδόρες – κατακτητές ) με επικεφαλής τον Hernán Cortés, έφτασαν στη Tenochtitlan, πρωτεύουσα της Αζτέκικης Αυτοκρατορίας. Ο κυβερνήτης των Αζτέκων, Motecuhzoma II, υποδεχτηκε τους Ισπανούς και τα πράγματα ήταν φιλικά μεταξύ των Ισπανών και των Αζτέκων αρχικά.

Λίγο αργότερα οι Ισπανοί ξεκίνησαν την κατάκτηση του Μεξικό και μέχρι τον Αύγουστο του 1521 καταστράφηκε η Tenochtitlan. Η αποικία της Νέας Ισπανίας ιδρύθηκε και η αυτοκρατορία των Αζτέκων είχε τελειώσει. Οι λόγοι για αυτήν την ταχεία και δραματική καταστροφή μιας τόσο ισχυρής αυτοκρατορίας ήταν πολυπαραγοντικοί. Τα ανώτερα όπλα και οι πιο εξελιγμένες στρατιωτικές τακτικές των Ισπανών, οι θρησκευτικές πεποιθήσεις των Αζτέκων και η μακρά ιστορία της τελετουργικής θυσίας και η δίωξη των άλλων λαών που ζούσαν στο Μεξικό, έπαιξαν ουσιαστικό ρόλο. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός λεπτομερειών που διατίθενται για το θέμα αυτό και συστήνεται ανεπιφύλακτα το History on Fire , podcast series , από τον Daniele Bolelli αν σας ενδιαφέρει το θέμα.

Εκτός από αυτούς τους παράγοντες, η ευλογιά έπαιξε αναμφισβήτητα ένα τεράστιο ρόλο στην πτώση της αυτοκρατορίας των Αζτέκων. Όταν ο Cortés και ο στρατός του ξεκίνησαν την εκστρατεία τους κατά των Αζτέκων το 1519, ο πληθυσμός του Μεξικού υπολογίζεται σε περίπου 10 εκατομμύρια ανθρώπους (οι εκτιμήσεις διαφέρουν σημαντικά). Εκατό χρόνια αργότερα, μετά από μια σειρά επιδημιών, ο τοπικός πληθυσμός είχε περιοριστεί σε περίπου 2 εκατομμύρια.

Η άφιξη της ευλογιάς στον Νέο Κόσμο

Η ευλογιά πρωτοεμφανίστηκε στον Νέο Κόσμο σε πλοίο που έφτασε στην Hispaniola , ένα νησί που σήμερα χωρίζεται ανάμεσα σε δύο κυρίαρχα έθνη, τη Δομινικανή Δημοκρατία και την Αϊτή. Οι άνθρωποι του Taino που κατοικούσαν στην Hispaniola δεν είχαν ανοσία στην ευλογιά και αποδεκατίστηκαν ταχέως από την ασθένεια.

Η ευλογιά είναι μια τρομακτική και εξαιρετικά μεταδοτική ασθένεια που αρχικά προκαλεί υψηλό πυρετό, εμετό, πονοκέφαλο και σοβαρό πόνο στην κοιλιά και στην πλάτη. Αυτά τα συμπτώματα υποχωρούν μετά από κάποιες ημέρες και μερικές ημέρες αργότερα εμφανίζεται το περίφημο εξάνθημα. Το εξάνθημα της ευλογιάς ξεκινά από το πρόσωπο και τα χέρια και στη συνέχεια εξαπλώνεται γρήγορα για να καλύψει το σώμα. Μέσα σε δύο ημέρες από την εμφάνισή του, το εξάνθημα μετατρέπεται σε αποστήματα που γεμίζουν με υγρό και πύον. Αυτά τα αποστήματα ανοίγουν στη συνέχεια και ξεφλουδίζουν, οι πληγές λιγοστεύουν ,αφήνοντας ουλές . Αυτή η όλη φρικτή διαδικασία διαρκεί περίπου ένα μήνα και το μολυσμένο άτομο είναι μεταδοτικό μέχρι να κλείσει όλος αυτός ο κύκλος . Η κύρια μορφή της νόσου έχει ποσοστό θνητότητας 30-35% και έχει αρκετές σοβαρές επιπλοκές, όπως ουλές, τύφλωση και παραμορφώσεις των άκρων.

Η ευλογιά φτάνει στο Tenochtitlan

Χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια για την εξάπλωση της ευλογιάς στην ηπειρωτική χώρα και να φτάσει στο Tenochtitlan. Η ευλογιά θεωρείται ότι έχει έρθει στο Μεξικό μέσω της Κούβας, οπου μεταφέρθηκε από ένα σκλάβο που ονομαζόταν Francisco Eguia σε ένα πλοίο που μεταφέρει ένα δεύτερο ισπανικό στρατό, με επικεφαλής τον Pánfilo de Narváez, που είχε εντολή να συλλάβει τον Cortes και να τον φέρει πίσω στην Ισπανία.

Ένας ιθαγενής περιγράφει τις επιδράσεις της ευλογιάς στους ανθρώπους του Tenochtitlan: “Άρχισε να εξαπλώνεται … χτυπώντας παντού στην πόλη και σκοτώνοντας έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων μας. Οι πληγές ξέσπαγαν στα πρόσωπά μας, στο στήθος μας, στις κοιλιές μας. ήμασταν καλυμμένοι με πληγές από το κεφάλι στα πόδια. Η ασθένεια ήταν τόσο φοβερή ώστε κανείς δεν μπορούσε να περπατήσει ή να κινηθεί. Οι άρρωστοι ήταν τόσο απολύτως αβοήθητοι που μπορούσαν να βρεθούν μόνο στα κρεβάτια τους σαν πτώματα, ανίκανοι να κουνήσουν τα άκρα τους ή ακόμα και τα κεφάλια τους. Δεν μπορούσαν να ξαπλώσουν με το πρόσωπο προς το έδαφος ή να γυρίσουν από τη μία πλευρά στην άλλη. Αν κινούσαν το σώμα τους, ούρλιαζαν από τον πόνο. Πολλοί άνθρωποι πέθαναν από αυτήν την πανώλη και πολλοί άλλοι πέθαναν από την πείνα. Δεν μπορούσαν να σηκωθούν για να ψάξουν για φαγητό και όλοι οι άλλοι ήταν πολύ άρρωστοι για να φροντίσουν γι ‘αυτούς, έτσι πέθαιναν από πείνα στα κρεβάτια τους ».

Το 1521 ο Tenochtitlan βρισκόταν υπό πολιορκία από τον Cortés και οι άνθρωποι πέθαναν απο την πείνα και από την ευλογιά. Ο Bernal Diaz, χρονικός του Cortés, περιέγραψε τις σκηνές στην πόλη: “Δεν μπορούσαμε να περπατήσουμε χωρίς να βαδίσουμε στα σώματα νεκρών Ινδών. Έχω διαβάσει για την καταστροφή της Ιερουσαλήμ, αλλά δεν νομίζω ότι η θνησιμότητα ήταν μεγαλύτερη εκεί από εδώ στο Μεξικό. Πράγματι, η δυσωδία ήταν τόσο κακή που κανείς δεν μπορούσε να αντέξει … ακόμα και ο Cortés ήταν άρρωστος από τις οσμές που έσκισαν τα ρουθούνια του. ” Μέχρι τον Αύγουστο του 1521, η αυτοκρατορία των Αζτέκων είχε πέσει στα ισπανικά και η κατάκτηση του Μεξικού ήταν πλήρης.

Τα καταστροφικά αποτελέσματα της ευλογιάς στον Νέο Κόσμο :

Εκτιμάται ότι ο πληθυσμός του Μεξικού έπεσε από περίπου 10 εκατομμύρια άτομα πριν από την άφιξη του Cortés, σε περίπου 2 εκατομμύρια έναν αιώνα αργότερα. Τα καταστροφικά αποτελέσματα της ασθένειας δεν τελείωσαν εκεί καθως η ασθένεια κατέστρεψε τη μεγάλη Αυτοκρατορία. Αν και οι ακριβείς αριθμοί δεν θα είναι ποτέ γνωστοί με βεβαιότητα, η ευλογιά και οι άλλες λοιμώδεις νόσοι που έφεραν οι Ευρωπαίοι προκάλεσαν τεράστιες απώλειες στον γηγενή πληθυσμό του Νέου Κόσμου. Κάποιες εκτιμήσεις είναι ακόμη υψηλότερες και δηλώνουν ότι πέθανε έως και το 90% του πληθυσμού. Αυτό που είναι γνωστό είναι ότι η κατάκτηση του Mexico επηρεάστηκε έντονα από την άφιξη αυτής της θανατηφόρου νόσου και ότι στην ήττα του λαού του Μεξικού συνέβαλε σημαντικά ο ιός της ευλογιάς.

ευλογιά icd-10 B03

Πρώτη πηγή: Past Medical History (pastmedicalhistory.net)

Δεύτερη πηγή: Sessa R, Palagiano C, Scifoni MG, di Pietro M, Del Piano M. The major epidemic infections: a gift from the Old World to the New? Panminerva Med. 1999;41(1):78-84. PubMed

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή.

Κωνσταντινόπουλος Παναγιώτης Ειδικός Παθολόγος www.konstantinopoulos.gr