Βλαστοκύτταρα, πλασμαφαίρεση, αντιγήρανση, PRP με απλά λόγια

Ενημερωτικό άρθρο · Σεπτέμβριος 2026

Σε αυτό το κείμενο, εξετάζουμε τι σημαίνουν πραγματικά κάποιοι όροι που ακούστηκαν επανειλημμένα τις τελευταίες μέρες, μετά την απώλεια του αγαπημένου τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη: βλαστοκύτταρα, πλασμαφαίρεση, αντιγήρανση.

Ας ξεκαθαρίσουμε λοιπόν:

Α/ Το αίμα αποτελείται από το πλάσμα (το υγρό μέρος) και διάφορα κύτταρα που επιπλέουν μέσα σε αυτό: τα ερυθρά αιμοσφαίρια, που μεταφέρουν το οξυγόνο, τα λευκά αιμοσφαίρια, στα οποία ανήκουν και τα λεμφοκύτταρα που είναι κύτταρα του ανοσοποιητικού, και τα αιμοπετάλια που σχετίζονται με τον μηχανισμό πήξης. Σε πολύ μικρό αριθμό υπάρχουν επίσης κάποια αιμοποιητικά αρχέγονα/προγονικά κύτταρα, μεταξύ των οποίων και CD34+ κύτταρα, τα οποία διαφέρουν σημαντικά από τα λεμφοκύτταρα.

Β/ Ποια είναι η διαφορά τους; Ενώ τα λεμφοκύτταρα είναι ήδη ώριμα και εξειδικευμένα κύτταρα (είναι καθορισμένη η δράση τους), τα βλαστοκύτταρα είναι αρχέγονα κύτταρα που δεν έχουν πάρει ακόμη την τελική τους μορφή και υπό ορισμένες συνθήκες μπορούν να εξελιχθούν σε άλλα είδη κυττάρων του αίματος. Αυτό όμως που λίγοι γνωρίζουν είναι πόσο μικρός είναι στην πραγματικότητα ο αριθμός τους στο φυσιολογικό αίμα. Και η διαδικασία για τη συλλογή βλαστοκυττάρων σε ικανό αριθμό είναι αρκετά πιο πολύπλοκη (στο τέλος του κειμένου περιγράφεται η διαδικασία για όσους θέλουν αναλυτικότερη ενημέρωση).

Γ/ Και τι είναι η πλασμαφαίρεση, που απασχόλησε τόσο συχνά τον τελευταίο καιρό; Κατ’ αρχήν, το πιθανότερο είναι ότι αναφερόσαστε σε διαφορετική διαδικασία από αυτή που συνήθως ακούμε να περιγράφεται σε ιδιωτικά ιατρεία αναζήνησης. Άλλωστε, σύμφωνα με το Υπουργείο Υγείας, η πλασμαφαίρεση δεν επιτρέπεται να διενεργείται σε ιδιωτικό ιατρείο. Πρόκειται για νοσοκομειακή μέθοδο που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες σε σοβαρές αυτοάνοσες παθήσεις (και όχι μόνο): το αίμα βγαίνει από τον οργανισμό, το πλάσμα αφαιρείται και αντικαθίσταται, και το υπόλοιπο αίμα επιστρέφει πίσω. Δηλαδή αναφερόσαστε σε μια απαιτητική διαδικασία, που γίνεται πάντα υπό στενή ιατρική παρακολούθηση, καθώς έχει γνωστές παρενέργειες που πρέπει να αντιμετωπίζονται έγκαιρα, όπως η πτώση του ασβεστίου στο αίμα, η οποία σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να επηρεάσει και τον καρδιακό ρυθμό.¹

Δ/ Διαφορετικό είναι το λεγόμενο PRP, όρος που περιγράφει μια απλούστερη διαδικασία: μικρή ποσότητα αίματος από το χέρι, φυγοκέντρηση, και χορήγηση ενός κλάσματος πλάσματος με αυξημένη συγκέντρωση αιμοπεταλίων, συνήθως με τοπική έγχυση. Είναι λιγότερο επεμβατική διαδικασία από την κλασική πλασμαφαίρεση και επίσης καλό είναι να γνωρίζει κανείς ότι πρόκειται για διαφορετική μέθοδο, ακόμη κι όταν διαφημίζεται με τον όρο «βλαστοκύτταρα».

Ε/ Η λέξη «αντιγήρανση» δεν αποτελεί επίσημο ιατρικό όρο που αφορά συγκεκριμένη πάθηση, αλλά μια γενική εμπορική έκφραση. Μάλιστα στην εποχή μας ανθεί η ενασχόληση —ιατρών και μη— με την αντιγήρανση, καθώς είναι ένα πεδίο που ενδιαφέρει σημαντικά το γενικό πληθυσμό και μπορεί να αποδώσει σεβαστά οικονομικά οφέλη. Καλό είναι να ξέρουμε ότι οι υποθέσεις για την αντιγήρανση, ότι δηλαδή συμπυκνωμένα κύτταρα του αίματος μπορούν —μιλώντας με απλή γλώσσα— να διεγείρουν το δέρμα ή τις αρθρώσεις, μελετώνται εντατικά. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι πρόκειται ήδη για αποδεδειγμένες, τυποποιημένες θεραπείες. Τόσο η Διεθνής Εταιρεία Έρευνας Βλαστοκυττάρων (ISSCR)² όσο και ο αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA)³ έχουν επανειλημμένα καλέσει το κοινό σε προσοχή απέναντι σε «αναγεννητικές» θεραπείες που προσφέρονται εκτός επίσημων κλινικών δοκιμών, ακριβώς επειδή πολλές από αυτές παραμένουν πειραματικές ή δεν έχουν επαρκώς τεκμηριωθεί ως προς την αποτελεσματικότητα και την ασφάλειά τους.

ΣΤ/ Αξίζει ακόμη να σημειωθεί ότι το γεγονός πως τα κύτταρα προέρχονται από τον ίδιο τον ασθενή («αυτόλογα») δεν σημαίνει αυτόματα ότι η χρήση τους θεωρείται απλή ή χωρίς ρυθμιστικούς κανόνες. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) έχει ήδη κρίνει, σε ανάλογη περίπτωση, ότι όταν αυτόλογα κύτταρα του αίματος χρησιμοποιούνται για διαφορετικό σκοπό από αυτόν για τον οποίο προορίζονται φυσιολογικά, αυτό θεωρείται «μη ομόλογη χρήση», και η θεραπεία αντιμετωπίζεται ρυθμιστικά σαν φάρμακο.⁴

---

Τι πρέπει να έχουμε υπόψιν μας

Ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο περιστατικό, σε γενικότερο πλαίσιο υπάρχουν κάποιες γενικές ερωτήσεις που διεθνείς επιστημονικοί φορείς προτείνουν σε όποιον εξετάζει μια τέτοια θεραπεία:⁵

1. Είναι η θεραπεία επίσημα εγκεκριμένη για τη συγκεκριμένη πάθηση, ή γίνεται εκτός επίσημης κλινικής δοκιμής;
2. Ποιες δημοσιευμένες επιστημονικές μελέτες την τεκμηριώνουν και υπάρχουν τέτοιες μελέτες, ή όλα στηρίζονται κυρίως σε προσωπικές μαρτυρίες ασθενών; (οι οποίες θα λέγαμε ότι δεν μπορούν να διασταυρωθούν εύκολα).
3. Υπόσχεται η θεραπεία ότι μπορεί να αντιμετωπίζει πολλά, διαφορετικά προβλήματα υγείας με τον ίδιο ακριβώς τρόπο; Κάτι που διεθνώς αντιμετωπίζεται ως σημάδι που χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή. Ας κρατάμε μικρό καλάθι σε τέτοιες περιπτώσεις.

---

Εν κατακλείδι

Το τι ακριβώς συνέβη σε αυτό το συγκεκριμένο περιστατικό είναι κάτι που θα διαλευκάνει η αρμόδια έρευνα, όχι αυτό το κείμενο. Λόγω ακριβώς αυτής της αβεβαιότητας, καλό είναι να αποφεύγονται τα πρόωρα συμπεράσματα και οι εύκολες κατηγορίες. Αυτό όμως δεν εμποδίζει την κατανόηση των όρων που συζητούνται, κάτι που παραμένει χρήσιμο ανεξάρτητα από τα αποτελέσματα της έρευνας.

Κωνσταντινόπουλος Παναγιώτης – ειδικός παθολόγος, διαβητολόγος.

---

Παράρτημα: Η πλασμαφαίρεση σε πιο ιατρικούς όρους

Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Biology of Blood and Marrow Transplantation,⁶ τα κυκλοφορούντα CD34+ κύτταρα χωρίς ειδική φαρμακευτική προετοιμασία είναι ελάχιστα. Γι’ αυτό, όταν χρειάζεται πραγματική συλλογή βλαστοκυττάρων, όπως σε μια μεταμόσχευση μυελού, ο δότης λαμβάνει επί ημέρες αυξητικό παράγοντα (G-CSF), ώστε ο αριθμός τους να ανέβει αρκετά πριν ξεκινήσει η διαδικασία συλλογής.⁷ Χωρίς αυτή την προετοιμασία, μια απλή αιμοληψία δεν αποδίδει μεγάλη ποσότητα καθαρών βλαστοκυττάρων, και η απλή φυγοκέντρηση αίματος δίνει, ρεαλιστικά, ένα συμπυκνωμένο μείγμα διαφόρων κυττάρων, όχι απομονωμένα βλαστοκύτταρα.⁸

Με ανάλογη λογική, για τους αναγνώστες που θέλουν λίγο περισσότερη τεχνική ακρίβεια και για την πλασμαφαίρεση, αξίζει μια σύντομη περίληψη. Η ανταλλαγή πλάσματος (plasma exchange) αφαιρεί συστατικά του πλάσματος από το αίμα: ένας διαχωριστής κυττάρων αφαιρεί το πλάσμα του ασθενούς και επιστρέφει τα ερυθρά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια μέσα σε υγρό υποκατάστασης, συνήθως λευκωματίνη 5% αντί για FFP/fresh frozen plasma (εκτός από τη θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα), καθώς προκαλεί λιγότερες αντιδράσεις και έχει πολύ χαμηλότερο κίνδυνο μετάδοσης λοιμώξεων. Η διαδικασία μοιάζει, σε κάποιο βαθμό, με την αιμοκάθαρση, μπορεί όμως επίπλεον να αφαιρέσει και τοξικές ουσίες συνδεδεμένες με πρωτεΐνες.

Για να έχει πραγματικά νόημα η χρήση της, πρέπει να αφορά παθήσεις όπου το πλάσμα περιέχει μια γνωστή παθογόνο ουσία, την οποία η διαδικασία αφαιρεί ταχύτερα απ’ όσο την παράγει ο οργανισμός, όπως συμβαίνει σε ταχέως εξελισσόμενα αυτοάνοσα νοσήματα, όπου παράλληλα χορηγούνται ανοσοκατασταλτικά ή κυτταροτοξικά φάρμακα για να καστείλουν τη μελλοντική παραγωγή της βλαβερής ουσίας. Οι ενδείξεις είναι πολυάριθμες και σύνθετες, και οι κλινικοί γιατροί ακολουθούν συνήθως τις κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Εταιρείας Αφαίρεσης (ASFA), με τη συχνότητα των συνεδριών και τα υπόλοιπα τεχνικά χαρακτηριστικά να εξατομικεύονται ανά ασθενή. Οι επιπλοκές περιλαμβάνουν πυρετό, ρίγη, υπόταση, υπασβεστιαιμία λόγω τοξικότητας των κιτρικών, αλλεργικές αντιδράσεις όταν χορηγείται πλάσμα δότη, λοίμωξη, και επιπλοκές από τον καθετήρα.⁹

Είναι χαρακτηριστικό, πάντως, ότι σε παθήσεις όπου η μέθοδος έχει πράγματι τεκμηριωμένη αξία, όπως η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, η θνησιμότητα έχει μειωθεί από πάνω από 90% σε περίπου 10–20% χάρη ακριβώς σε αυτή τη θεραπεία.¹⁰

---

Βιβλιογραφία

1. Citrate Anticoagulation and Managing Hypocalcemia in Apheresis Procedures. PMC. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3366026
2. ISSCR. Informed Consent Standard for Stem Cell-Based Interventions Offered Outside of Formal Clinical Trials, 2019. isscr.org
3. U.S. FDA. Important Patient and Consumer Information About Regenerative Medicine Therapies (3 Ιουνίου 2021). fda.gov
4. EMA. Scientific recommendation on classification of advanced therapy medicinal products — autologous CD34+ cells, Άρθρο 17, Κανονισμός (ΕΚ) 1394/2007. ema.europa.eu
5. ISSCR. Patient Handbook on Stem Cell Therapies (ενημερωμένη έκδοση, Φεβρουάριος 2024) — ενότητα «What should I ask before considering an unproven stem cell “treatment”?». isscr.org
6. Franchini M, et al. Basal CD34+ Cell Count Predicts Peripheral Blood Stem Cell Mobilization in Healthy Donors. Biol Blood Marrow Transplant. sciencedirect.com
7. Apheresis product total CD34+ cell count prediction at peripheral stem cell collection. Transfusion and Apheresis Science, 2024. sciencedirect.com
8. A New Protocol for Quantifying CD34+ Cells in Peripheral Blood of Patients with Cardiovascular Disease. PMC. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1764968
9. Merck Manual, Professional Version. Therapeutic Apheresis (ενότητα Plasma Exchange). merckmanuals.com
10. Thrombotic thrombocytopenic purpura (TTP) successfully rescued by plasma exchange in the ICU: A report of two cases. Exp Ther Med. 2016;12:329-332. spandidos-publications.com

---