Τα συμπληρώματα στο μικροσκόπιο, ιατρική αξιολόγηση: Rhodiola (Ροδιόλα)

Η Ροδιόλα (Rhodiola rosea) είναι από τα πιο δημοφιλή «βότανα για το στρες». Τι δείχνει όμως πραγματικά η επιστημονική βιβλιογραφία για την κόπωση, τη διάθεση, την αθλητική απόδοση και την ασφάλεια;

Τι είναι η Ροδιόλα

Είναι ένα βότανο που χαρακτηρίζεται ως «προσαρμογόνο» και φύεται σε ψυχρές, ορεινές περιοχές της Βόρειας Ευρώπης, της Σιβηρίας και της Αρκτικής, με παραδοσιακή χρήση κατά του στρες¹. Τα βασικά της συστατικά είναι η σαλιδροσίδη, η ροζαβίνη, η ροζαρίνη και η ροζίνη, που φαίνεται να αλληλεπιδρούν με τον άξονα HPA¹. Το κλινικό ενδιαφέρον αφορά την κόπωση, το άγχος και τη διάθεση, την αθλητική απόδοση και κάποια αναδυόμενα καρδιαγγειακά δεδομένα¹˒¹⁵.

Το NCCIH του NIH όμως δηλώνει ότι δεν υπάρχει επαρκής αξιόπιστη τεκμηρίωση για καμία ένδειξη², και οι μελέτες έχουν υψηλό ή ασαφή κίνδυνο μεροληψίας⁶.

Άγχος και διάθεση

Σε μια τυχαιοποιημένη μελέτη, 80 άτομα με ήπιο άγχος πήραν 200 mg δύο φορές ημερησίως για 14 ημέρες. Σε σύγκριση με ομάδα χωρίς θεραπεία, ανέφεραν χαμηλότερες βαθμολογίες άγχους, στρες, θυμού και κατάθλιψης. Η μελέτη όμως δεν είχε placebo control και δεν μπορούμε να τεκμηριώσουμε αιτιώδη σχέση³.

Σύμφωνα με ανασκόπηση, υπάρχουν δύο placebo-controlled RCTs με 146 ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη και επτά open-label μελέτες με 714 άτομα με ήπια κατάθλιψη, με ενθαρρυντικά ευρήματα και καλή ανεκτικότητα σε βραχυπρόθεσμες μελέτες⁴. Τα δεδομένα για την κατάθλιψη στους ενήλικες παραμένουν περιορισμένα⁴.

Κόπωση και burnout

Σε RCT με το τυποποιημένο εκχύλισμα SHR-5, 60 άτομα πήραν 576 mg ημερησίως για 28 ημέρες και είχαν βελτίωση στην κλίμακα burnout του Pines και μειωμένη κορτιζόλη αφύπνισης έναντι placebo⁵. Σημαντική βελτίωση όμως παρατηρήθηκε και στην ομάδα του placebo⁵.

Η συστηματική ανασκόπηση 11 μελετών έδειξε ότι μόνο 2 στις 6 ήταν θετικές για τη σωματική κόπωση και 3 στις 5 για τη διανοητική, με υψηλό κίνδυνο μεροληψίας⁶. Και άλλη κριτική ανάλυση εντόπισε σοβαρές στατιστικές αδυναμίες σε πολλές θετικές μελέτες⁷. Το εύρημα είναι ενθαρρυντικό αλλά όχι οριστικό.

Αθλητική απόδοση

Η μετα-ανάλυση 26 RCTs με 668 υγιείς συμμετέχοντες και μέση διάρκεια παρέμβασης 33 ημέρες έδειξε μικρά έως μέτρια οφέλη σε δείκτες αντοχής: στο VO₂max (effect size 0,32), στον χρόνο μέχρι την εξάντληση (0,38) και στην ταχύτητα σε time trials (−0,40, όπου το αρνητικό σημαίνει ταχύτερο χρόνο). Μειώθηκε επίσης η κρεατινική κινάση (CK), ένας εργαστηριακός δείκτης μυϊκής καταπόνησης μετά την άσκηση (−0,84)⁸. Οι μελέτες όμως είχαν ετερογένεια, και τα νούμερα είναι effect sizes, όχι ποσοστά βελτίωσης.

Ασφάλεια και αλληλεπιδράσεις

Σύμφωνα με το NCCIH, η Ροδιόλα είναι πιθανώς ασφαλής έως 12 εβδομάδες. Οι πιθανές παρενέργειες είναι ζάλη, κεφαλαλγία, αϋπνία και ξηροστομία, ενώ έχει αναφερθεί αλληλεπίδραση με τη λοσαρτάνη².

Σε 13 υγιείς εθελοντές, ένα εμπορικό εκχύλισμα μείωσε κατά 21% τη δραστικότητα του CYP2C9¹¹. Αναστολή φάνηκε και in vitro¹², ενώ σε κουνέλια αυξήθηκε η έκθεση στη λοσαρτάνη¹³. Για φάρμακα με στενό θεραπευτικό εύρος, όπως η βαρφαρίνη και η φαινυτοΐνη, πρόκειται για θεωρητικό κίνδυνο και όχι για τεκμηριωμένη κλινική αλληλεπίδραση¹¹. Η καθαρή σαλιδροσίδη δεν έδειξε κίνδυνο αλληλεπίδρασης in vitro¹⁴. Σύμφωνα με το Merck Manual, ο συνδυασμός με σεροτονινεργικά φάρμακα μπορεί να προκαλέσει σύνδρομο σεροτονίνης¹⁷.

Στην εγκυμοσύνη και τον θηλασμό τα δεδομένα ασφάλειας είναι ανεπαρκή², και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Φαρμάκων (EMA) δηλώνει ότι η χρήση δεν συνιστάται¹⁶.

Συμπέρασμα

Για την κόπωση και το ήπιο άγχος τα δεδομένα είναι ενθαρρυντικά αλλά περιορισμένα, με λίγες τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες μελέτες και υψηλό κίνδυνο μεροληψίας⁵˒⁶˒⁷. Στην αθλητική απόδοση, η μετα-ανάλυση δείχνει μικρά έως μέτρια οφέλη σε δείκτες αντοχής⁸. Οι ανασκοπήσεις βρίσκουν κυρίως όφελος από εφάπαξ δόση πριν την άσκηση και περιορισμένο, ως προς την αντοχή, από καθημερινή λήψη⁹˒¹⁰, άρα υπάρχει ετερογένεια. Τα καρδιαγγειακά οφέλη είναι κυρίως προκλινικά και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως τεκμηριωμένα στον άνθρωπο¹⁵.

Συνολικά, υπάρχουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε επιμέρους μελέτες και μετα-αναλύσεις, αλλά η ποιότητα και η ετερογένεια των δεδομένων δεν επιτρέπουν ακόμη ισχυρά συμπεράσματα². Τέλος, αρκετοί συγγραφείς βασικών μελετών συνδέονται με τον κατασκευαστή του SHR-5¹˒⁴˒⁵.

Βιβλιογραφία

1. Panossian A, Wikman G, Sarris J. Rosenroot (Rhodiola rosea): traditional use, chemical composition, pharmacology and clinical efficacy. Phytomedicine 2010;17(7):481-93. doi:10.1016/j.phymed.2010.02.002
2. NCCIH (NIH). Rhodiola. Fact sheet. nccih.nih.gov/health/rhodiola
3. Cropley M, Banks AP, Boyle J. The effects of Rhodiola rosea L. extract on anxiety, stress, cognition and other mood symptoms. Phytother Res 2015;29(12):1934-9. doi:10.1002/ptr.5486
4. Amsterdam JD, Panossian AG. Rhodiola rosea L. as a putative botanical antidepressant. Phytomedicine 2016;23(7):770-83. doi:10.1016/j.phymed.2016.02.009
5. Olsson EM, von Schéele B, Panossian AG. A randomised, double-blind, placebo-controlled, parallel-group study of the standardised extract SHR-5 of the roots of Rhodiola rosea in the treatment of subjects with stress-related fatigue. Planta Med 2009;75(2):105-12. doi:10.1055/s-0028-1088346
6. Ishaque S, Shamseer L, Bukutu C, Vohra S. Rhodiola rosea for physical and mental fatigue: a systematic review. BMC Complement Altern Med 2012;12:70. doi:10.1186/1472-6882-12-70
7. Blomkvist J, Taube A, Larhammar D. Perspective on roseroot (Rhodiola rosea) studies. Planta Med 2009;75(11):1187-90. doi:10.1055/s-0029-1185720
8. Wang X, Yang X, Gao Z, Zeng J, Liu Y. The effect of Rhodiola rosea L. supplementation on endurance performance and related biomarkers: a systematic review and meta-analysis. Front Nutr 2025;12:1645346. doi:10.3389/fnut.2025.1645346
9. Sanz-Barrio PM, et al. Rhodiola rosea supplementation on sports performance: a systematic review of randomized controlled trials. Phytother Res 2023;37(10):4414-28. doi:10.1002/ptr.7950
10. Tinsley GM, Jagim AR, Potter GDM, Garner D, Galpin AJ. Rhodiola rosea as an adaptogen to enhance exercise performance: a review of the literature. Br J Nutr 2023;131(3):461-73. doi:10.1017/S0007114523001988
11. Thu OK, Spigset O, Nilsen OG, Hellum B. Effect of commercial Rhodiola rosea on CYP enzyme activity in humans. Eur J Clin Pharmacol 2016;72(3):295-300. doi:10.1007/s00228-015-1988-7
12. Thu OKF, Spigset O, Hellum B. Noncompetitive inhibition of human CYP2C9 in vitro by a commercial Rhodiola rosea product. Pharmacol Res Perspect 2017;5(4). doi:10.1002/prp2.324
13. Spanakis M, Vizirianakis IS, Batzias G, Niopas I. Pharmacokinetic interaction between losartan and Rhodiola rosea in rabbits. Pharmacology 2013;91(1-2):112-6. doi:10.1159/000345929
14. Kasprzyk PG, Tremaine L, Fahmi OA, Weng JK. Evaluation of the potential for drug interactions by salidroside. Nutrients 2023;15(17):3723. doi:10.3390/nu15173723
15. Chen Y, et al. Rhodiola rosea: a therapeutic candidate on cardiovascular diseases. Oxid Med Cell Longev 2022;2022:1348795. doi:10.1155/2022/1348795
16. European Medicines Agency, Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). European Union herbal monograph on Rhodiola rosea L., rhizoma et radix (Revision 1, draft). ema.europa.eu
17. Merck Manual Professional Version. Rhodiola. Special Subjects: Dietary Supplements. merckmanuals.com