Τα συμπληρώματα στο μικροσκόπιο, ιατρική αξιολόγηση: Ψύλλιο – psyllium (Plantago ovata)

Ψύλλιο (Plantago ovata): Τα συμπληρώματα στο μικροσκόπιο, ιατρική αξιολόγηση Ενημερωτικό άρθρο · Οκτώβριος 2026
Μοιραστείτε: Facebook X LinkedIn WhatsApp Viber Telegram Email

Το ψύλλιο (Plantago ovata, στα αγγλικά psyllium ή ispaghula) είναι από τα πιο γνωστά συμπληρώματα φυτικών ινών. Χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για τη δυσκοιλιότητα και τα τελευταία χρόνια συζητείται πολύ για τη χοληστερόλη, το σάκχαρο και το βάρος. Ας δούμε τι δείχνουν οι μελέτες, πού η ένδειξη είναι ισχυρή και πού όχι.


Τι είναι το ψύλλιο

Προέρχεται από το περίβλημα των σπόρων του φυτού (φλοιός ψυλλίου). Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), απορροφά έως και 40 φορές το βάρος του σε νερό και αποτελείται κατά 85% από υδατοδιαλυτές ίνες.¹ Μέσα στο έντερο σχηματίζει γέλη, αυξάνει τον όγκο των κοπράνων και τα μαλακώνει. Οι δόσεις που αναφέρονται στο άρθρο είναι σε γραμμάρια φλοιού ψυλλίου την ημέρα, εκτός αν γράφεται διαφορετικά.


Δυσκοιλιότητα: η πιο ισχυρή ένδειξη

Εδώ το ψύλλιο έχει την καλύτερη τεκμηρίωση. Ο EMA αναγνωρίζει τη χρήση του στη δυσκοιλιότητα ως καθιερωμένη (well-established use).¹ Στην αξιολόγησή του εξετάστηκαν μελέτες με πάνω από 900 ασθενείς.²

Μετα-ανάλυση 16 τυχαιοποιημένων μελετών με 1.251 συμμετέχοντες έδειξε ότι ανταποκρίθηκε το 66% όσων πήραν φυτικές ίνες, έναντι 41% στις ομάδες ελέγχου (RR 1,48). Σημαντικό όφελος είχαν το ψύλλιο και η πηκτίνη. Το όφελος φάνηκε με δόσεις πάνω από 10 g την ημέρα, και η βελτίωση στη συχνότητα των κενώσεων χρειάστηκε τουλάχιστον 4 εβδομάδες. Οι φυτικές ίνες προκάλεσαν περισσότερα αέρια από τα εικονικά σκευάσματα.³ Η ετερογένεια των μελετών ήταν μεγάλη, οπότε οι αριθμοί θέλουν προσοχή.

Σε συστηματική ανασκόπηση για προϊόντα που πωλούνται χωρίς συνταγή, το ψύλλιο πήρε σύσταση βαθμού Β (μέτρια ένδειξη). Η πολυαιθυλενογλυκόλη (PEG) και η σέννα πήραν βαθμό Α και θεωρούνται πρώτη επιλογή. Στο σύνολο των προϊόντων της ανασκόπησης δεν αναφέρθηκαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.⁴ Σε άλλη μετα-ανάλυση, τα φρούτα (κυρίως το ακτινίδιο) έδωσαν περίπου 0,36 περισσότερες κενώσεις την εβδομάδα από το ψύλλιο.⁵


Χοληστερόλη: μικρή αλλά σταθερή μείωση

Σε μετα-ανάλυση 28 μελετών (1.924 άτομα, διάμεση δόση περίπου 10 g την ημέρα) η LDL χοληστερόλη μειώθηκε κατά 0,33 mmol/L, δηλαδή περίπου 13 mg/dL. Μειώθηκαν και η non-HDL κατά 0,39 mmol/L και η απολιποπρωτεΐνη Β κατά 0,05 g/L.⁶ Νεότερη μετα-ανάλυση 29 μελετών (2.769 άτομα) βρήκε παρόμοια εικόνα: LDL κατά 0,35 mmol/L και ολική χοληστερόλη κατά 0,28 mmol/L, χωρίς ουσιαστική επίδραση στην HDL και στα τριγλυκερίδια. Οι συγγραφείς εκτιμούν ότι αυτό αντιστοιχεί σε μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου περίπου 7%. Είναι όμως εκτίμηση και όχι αποτέλεσμα μελέτης με καρδιαγγειακά συμβάματα.⁷

Ο EMA αναφέρει μείωση της LDL περίπου 7% σε ήπια έως μέτρια υπερχοληστερολαιμία. Σημειώνει επίσης ότι δεν υπήρχαν μελέτες για τα καρδιαγγειακά συμβάματα και τη συνολική θνησιμότητα.¹ Και οι δύο μετα-αναλύσεις που αναφέρθηκαν μετρούν δείκτες του αίματος, όχι συμβάματα. Η χρήση του ψυλλίου για υπερχοληστερολαιμία γίνεται πάντα με ιατρική παρακολούθηση.¹ Στις ΗΠΑ ο FDA επιτρέπει στην ετικέτα τροφίμων τον ισχυρισμό ότι 7 g διαλυτών ινών την ημέρα από φλοιό ψυλλίου, μέσα σε διατροφή χαμηλή σε κορεσμένο λίπος και χοληστερόλη, μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο στεφανιαίας νόσου.⁸

Για όσους παίρνουν στατίνη, μετα-ανάλυση τριών μελετών (4 έως 12 εβδομάδες) έδειξε πρόσθετη μείωση της LDL με ψύλλιο. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η πρόσθετη μείωση της LDL ισοδυναμεί με διπλασιασμό της δόσης της στατίνης.⁹ Οι μελέτες είναι λίγες και οι τρεις από τους πέντε συγγραφείς εργάζονταν σε εταιρεία που διαθέτει προϊόντα ψυλλίου, οπότε το εύρημα χρειάζεται επιβεβαίωση από ανεξάρτητες ομάδες.


Σάκχαρο και πίεση

Το όφελος στο σάκχαρο φαίνεται να εξαρτάται από το αρχικό επίπεδο. Σε μετα-ανάλυση 35 μελετών (με συγγραφείς που εργάζονται σε εταιρεία που διαθέτει προϊόντα ψυλλίου), στους ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 που έπαιρναν ψύλλιο πριν από τα γεύματα για αρκετές εβδομάδες, το σάκχαρο νηστείας έπεσε κατά 37 mg/dL και η HbA1c κατά 0,97%. Σε άτομα με φυσιολογικό σάκχαρο δεν υπήρξε σημαντική μείωση και στο προδιαβήτη το όφελος ήταν μέτριο.¹⁰ Μετα-αναλύσεις από άλλες ερευνητικές ομάδες βρήκαν HbA1c χαμηλότερη κατά 0,91% (8 μελέτες, 395 ασθενείς)¹¹ και κατά 0,75% (19 μελέτες, 962 άτομα), με βελτίωση και του δείκτη HOMA-IR αλλά όχι της ινσουλίνης.¹²

Η ετερογένεια ήταν πολύ μεγάλη (I² 97 έως 99%) στην πρώτη από τις δύο αναλύσεις, άρα το μέγεθος του οφέλους είναι αβέβαιο.¹¹ Σε network μετα-ανάλυση 46 μελετών, οι γαλακτομαννάνες ήρθαν πρώτες για HbA1c και σάκχαρο νηστείας, ενώ το ψύλλιο ξεχώρισε στην ινσουλίνη νηστείας και στο HOMA-IR. Οι περισσότερες συγκρίσεις είχαν χαμηλή ή μέτρια βεβαιότητα.¹³ Ο EMA σημειώνει ότι οι διαβητικοί πρέπει να παίρνουν ψύλλιο μόνο με ιατρική παρακολούθηση, γιατί μπορεί να χρειαστεί προσαρμογή της αντιδιαβητικής αγωγής.¹

Στην πίεση το αποτέλεσμα είναι μικρό: μετα-ανάλυση 14 μελετών (802 άτομα) έδειξε μείωση της συστολικής κατά 2,24 mmHg και καμία αλλαγή στη διαστολική.¹⁴


Βάρος: ασυνεπή δεδομένα

Εδώ οι μελέτες διαφωνούν.

  • Μετα-ανάλυση 22 μελετών δεν βρήκε σημαντική επίδραση στο βάρος (−0,28 kg), στον ΔΜΣ ή στην περίμετρο μέσης.¹⁵
  • Μετα-ανάλυση 6 μελετών (354 άτομα με υπερβάρος ή παχυσαρκία, δόση περίπου 10,8 g πριν από τα γεύματα, 4,8 μήνες) βρήκε απώλεια 2,1 kg. Ένας από τους συγγραφείς εργάζεται σε εταιρεία που διαθέτει προϊόντα ψυλλίου.¹⁶
  • Σε network μετα-ανάλυση 111 μελετών για συμπληρώματα και βάρος, το ψύλλιο έδωσε −3,7 kg με μέτρια βεβαιότητα. Οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν γενικά τα αποτελέσματα των συμπληρωμάτων ως μικρή βελτίωση.¹⁷
  • Μετα-ανάλυση 27 μελετών βρήκε αύξηση του βάρους κατά 3,57 kg και καμία σημαντική αλλαγή στον ΔΜΣ. Το εύρημα δεν συμφωνεί με τις άλλες αναλύσεις και δεν ερμηνεύεται εύκολα.¹⁸

Συνολικά δεν υπάρχει αξιόπιστη απόδειξη ότι το ψύλλιο αδυνατίζει. Αν υπάρχει όφελος, είναι μικρό και δεν αντικαθιστά τη διατροφή, την άσκηση ή τη θεραπεία της παχυσαρκίας.


Σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και άλλες χρήσεις

Η οδηγία της Βρετανικής Εταιρείας Γαστρεντερολογίας (2021) θεωρεί τις διαλυτές ίνες, όπως το ψύλλιο (ispaghula), αποτελεσματικές για τα γενικά συμπτώματα και τον κοιλιακό πόνο στο ευερέθιστο έντερο. Η σύσταση είναι ισχυρή με μέτρια ποιότητα ένδειξης. Οι αδιάλυτες ίνες (π.χ. πίτουρο) πρέπει να αποφεύγονται, και οι διαλυτές ξεκινούν με 3 έως 4 g την ημέρα και αυξάνονται σταδιακά, για να μην υπάρχει φούσκωμα.¹⁹ Ο EMA είναι πιο επιφυλακτικός, όμως τα δύο κείμενα απέχουν χρονικά: το μονογράφημα του EMA εγκρίθηκε το 2013,¹ ενώ η οδηγία της BSG (2021) βασίστηκε σε ανανεωμένες μετα-αναλύσεις με νεότερη βιβλιογραφία.¹⁹ Οι μελέτες που αξιολόγησε ο EMA δεν έδειξαν επίδραση στην ίδια τη νόσο, αλλά όφελος σε όσους είχαν και δυσκοιλιότητα.² Ο EMA αναγνωρίζει πάντως τη χρήση ως επικουρική στο ευερέθιστο έντερο με κυρίαρχη δυσκοιλιότητα.¹

Στην ακράτεια κοπράνων, σε μελέτη 80 ενηλίκων με διασταυρούμενο σχεδιασμό, το ψύλλιο και η λοπεραμίδη μείωσαν παρόμοια τα επεισόδια. Η δυσκοιλιότητα εμφανίστηκε στο 29% με τη λοπεραμίδη και στο 10% με το ψύλλιο.²⁰


Ασφάλεια και προφυλάξεις

  • Υγρά. Το ψύλλιο παίρνεται πάντα με άφθονο νερό. Χωρίς αρκετό υγρό μπορεί να προκαλέσει απόφραξη του ανώτερου πεπτικού σωλήνα (λαιμός και οισοφάγος), με πόνο στο στήθος, εμετό ή δυσκολία στην κατάποση και στην αναπνοή.¹ Έχουν περιγραφεί και περιστατικά εντερικής απόφραξης, μεταξύ άλλων σε άνδρα που έτρωγε τροφή με ψύλλιο για να χάσει βάρος και σε λάθος χρήση ψυλλίου αντί για PEG πριν από κολονοσκόπηση.²¹˒²²
  • Πότε δεν χρησιμοποιείται (EMA). Υπερευαισθησία, απότομη αλλαγή του εντερικού ρυθμού που διαρκεί πάνω από 2 εβδομάδες, αδιάγνωστη αιμορραγία από το ορθό, μη φυσιολογικές στενώσεις του πεπτικού, παθήσεις του οισοφάγου ή της σύνδεσής του με το στομάχι, πιθανός ή υπάρχων ειλεός, παράλυση του εντέρου ή μεγάκολο, δυσκολία στην κατάποση ή προβλήματα του λαιμού, και αδυναμία κένωσης μετά από καθαρτικό.¹
  • Αλλεργία. Το ψύλλιο περιέχει ισχυρά αλλεργιογόνα. Μπορεί να προκαλέσει ρινίτιδα, επιπεφυκίτιδα, βρογχόσπασμο και αναφυλαξία. Όσοι χειρίζονται τη σκόνη επαγγελματικά κινδυνεύουν από ευαισθητοποίηση με την εισπνοή.¹
  • Φάρμακα. Η απορρόφηση ορισμένων φαρμάκων μπορεί να καθυστερεί: ανόργανα στοιχεία (minerals), βιταμίνη Β12, καρδιακές γλυκοσίδες, κουμαρινικά, καρβαμαζεπίνη και λίθιο. Ο EMA προτείνει απόσταση ½ έως 1 ώρας από άλλα φάρμακα. Με θυρεοειδικές ορμόνες χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση, γιατί μπορεί να αλλάξει η δόση τους. Με φάρμακα που επιβραδύνουν την περισταλτικότητα (π.χ. οπιοειδή) το ψύλλιο χρησιμοποιείται μόνο με ιατρική εποπτεία.¹ Η MedlinePlus συστήνει απόσταση 3 ωρών για τη διγοξίνη, τα σαλικυλικά και τη νιτροφουραντοΐνη.²³
  • Συχνές ενοχλήσεις. Μετεωρισμός και φούσκωμα, που συνήθως υποχωρούν στην πορεία της θεραπείας.¹
  • Ποιότητα προϊόντος. Τον Ιούλιο του 2024 ο ΕΟΦ ανακάλεσε την παρτίδα 76606501 συμπληρώματος διατροφής με ψύλλιο, γιατί ανιχνεύτηκαν αυξημένα επίπεδα αλκαλοειδών της πυρρολιζιδίνης, όπως αυτά ορίζονται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/915.²⁴ Επιλέγουμε προϊόντα από γνωστούς κατασκευαστές με ελεγχόμενη ποιότητα.

Τι ισχύει τελικά

Θέμα Τι δείχνουν οι μελέτες Ισχύς της ένδειξης*
Δυσκοιλιότητα Βελτίωση, με καλύτερο αποτέλεσμα σε δόσεις άνω των 10 g και μετά από 4 εβδομάδες.³ Καλή
Χοληστερόλη (LDL) Μείωση περίπου 0,3 mmol/L, χωρίς δεδομένα για συμβάματα.⁶˒⁷˒¹ Μέτρια
Σάκχαρο στον ΣΔ2 Μείωση HbA1c 0,75 έως 0,97%, με πολύ μεγάλη ετερογένεια (I² έως 99% σε μία από τις αναλύσεις).¹⁰˒¹¹˒¹² Μέτρια προς χαμηλή
Πίεση Μείωση συστολικής περίπου 2 mmHg.¹⁴ Χαμηλή
Βάρος Αντικρουόμενα αποτελέσματα.¹⁵˒¹⁶˒¹⁷˒¹⁸ Ασαφής
Ευερέθιστο έντερο Υποστηρίζεται από οδηγία, με επιφύλαξη του EMA.¹⁹˒² Μέτρια

*Συνοπτική εκτίμηση του συντάκτη με βάση τις πηγές της βιβλιογραφίας.

Το ψύλλιο είναι ένα φθηνό και καλά μελετημένο συμπλήρωμα για τη δυσκοιλιότητα και, με μικρότερη βεβαιότητα, για τη χοληστερόλη και το σάκχαρο. Δεν είναι θεραπεία αδυνατίσματος. Αν το δοκιμάσετε, πάρτε το με αρκετό νερό και κρατήστε απόσταση από τα φάρμακά σας. Αν έχετε διαβήτη ή παίρνετε φάρμακα, συζητήστε το πρώτα με το γιατρό σας.

Το κείμενο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Πριν από οποιοδήποτε συμπλήρωμα διατροφής, ιδιαίτερα αν λαμβάνετε φάρμακα, συμβουλευτείτε το γιατρό σας.

Βιβλιογραφία

  1. EMA/HMPC. Community herbal monograph on Plantago ovata Forssk., seminis tegumentum (ispaghula husk). EMA/HMPC/199774/2012. Final, adopted 14 May 2013. ema.europa.eu
  2. EMA/HMPC. Ispaghula husk – Summary for the public. EMA/HMPC/313600/2013. ema.europa.eu
  3. van der Schoot A, Drysdale C, Whelan K, Dimidi E. The effect of fiber supplementation on chronic constipation in adults: an updated systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Clin Nutr 2022;116(4):953-969. doi:10.1093/ajcn/nqac184
  4. Rao SSC, Brenner DM. Efficacy and safety of over-the-counter therapies for chronic constipation: an updated systematic review. Am J Gastroenterol 2021;116(6):1156-1181. doi:10.14309/ajg.0000000000001222
  5. Van Der Schoot A, Katsirma Z, Whelan K, Dimidi E. Systematic review and meta-analysis: foods, drinks and diets and their effect on chronic constipation in adults. Aliment Pharmacol Ther 2024;59(2):157-174. doi:10.1111/apt.17782
  6. Jovanovski E, Yashpal S, Komishon A, et al. Effect of psyllium (Plantago ovata) fiber on LDL cholesterol and alternative lipid targets, non-HDL cholesterol and apolipoprotein B: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Clin Nutr 2018;108(5):922-932. doi:10.1093/ajcn/nqy115
  7. Zhu R, Lei Y, Wang S, et al. Plantago consumption significantly reduces total cholesterol and low-density lipoprotein cholesterol in adults: a systematic review and meta-analysis. Nutr Res 2024;126:123-137. doi:10.1016/j.nutres.2024.03.013
  8. U.S. Food and Drug Administration. 21 CFR §101.81. Health claims: soluble fiber from certain foods and risk of coronary heart disease (CHD). ecfr.gov
  9. Brum J, Ramsey D, McRorie J, Bauer B, Kopecky SL. Meta-analysis of usefulness of psyllium fiber as adjuvant antilipid therapy to enhance cholesterol lowering efficacy of statins. Am J Cardiol 2018;122(7):1169-1174. doi:10.1016/j.amjcard.2018.06.040
  10. Gibb RD, McRorie JW, Russell DA, Hasselblad V, D’Alessio DA. Psyllium fiber improves glycemic control proportional to loss of glycemic control: a meta-analysis of data in euglycemic subjects, patients at risk of type 2 diabetes mellitus, and patients being treated for type 2 diabetes mellitus. Am J Clin Nutr 2015;102(6):1604-1614. doi:10.3945/ajcn.115.106989
  11. Xiao Z, Chen H, Zhang Y, et al. The effect of psyllium consumption on weight, body mass index, lipid profile, and glucose metabolism in diabetic patients: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Phytother Res 2020;34(6):1237-1247. doi:10.1002/ptr.6609
  12. Gholami Z, Clark CCT, Paknahad Z. The effect of psyllium on fasting blood sugar, HbA1c, HOMA IR, and insulin control: a GRADE-assessed systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Endocr Disord 2024;24(1):82. doi:10.1186/s12902-024-01608-2
  13. Juhász AE, Greff D, Teutsch B, et al. Galactomannans are the most effective soluble dietary fibers in type 2 diabetes: a systematic review and network meta-analysis. Am J Clin Nutr 2023;117(2):266-277. doi:10.1016/j.ajcnut.2022.12.015
  14. Gholami Z, Paknahad Z. The effect of psyllium consumption on blood pressure: systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Food Sci Nutr 2024;12(10):7075-7087. doi:10.1002/fsn3.3863
  15. Darooghegi Mofrad M, Mozaffari H, Mousavi SM, Sheikhi A, Milajerdi A. The effects of psyllium supplementation on body weight, body mass index and waist circumference in adults: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. Crit Rev Food Sci Nutr 2019;60(5):859-872. doi:10.1080/10408398.2018.1553140
  16. Gibb RD, Sloan KJ, McRorie JW. Psyllium is a natural nonfermented gel-forming fiber that is effective for weight loss: a comprehensive review and meta-analysis. J Am Assoc Nurse Pract 2023;35(8):468-476. doi:10.1097/JXX.0000000000000882
  17. Shahinfar H, Jayedi A, Torabynasab K, et al. Comparative effects of nutraceuticals on body weight in adults with overweight or obesity: a systematic review and network meta-analysis of 111 randomized clinical trials. Pharmacol Res 2023;196:106944. doi:10.1016/j.phrs.2023.106944
  18. Gholami Z, Paknahad Z. The effect of psyllium consumption on anthropometric indices: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. J Health Popul Nutr 2025;44(1):372. doi:10.1186/s41043-025-01103-x
  19. Vasant DH, Paine PA, Black CJ, et al. British Society of Gastroenterology guidelines on the management of irritable bowel syndrome. Gut 2021;70(7):1214-1240. doi:10.1136/gutjnl-2021-324598
  20. Markland AD, Burgio KL, Whitehead WE, et al. Loperamide versus psyllium fiber for treatment of fecal incontinence: the Fecal Incontinence Prescription (Rx) Management (FIRM) randomized clinical trial. Dis Colon Rectum 2015;58(10):983-993. doi:10.1097/DCR.0000000000000442
  21. Tominaga Y, Hirayama I, Nonaka M, Yano T, Ishii M. Intestinal obstruction caused by consuming diet food containing psyllium. Acute Med Surg 2023;10(1):e846. doi:10.1002/ams2.846
  22. Penny P, Lorch S. Psyllium overdose during bowel preparation leading to pneumatosis intestinalis. ACG Case Rep J 2025;12(9):e01820. doi:10.14309/crj.0000000000001820
  23. MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine). Psyllium: MedlinePlus Drug Information. medlineplus.gov
  24. Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ). Ανάκληση της παρτίδας 76606501 συμπληρώματος διατροφής με ψύλλιο. Αρ. πρωτ. 90015, 22/7/2024. eof.gr

Δρ. Παναγιώτης (Τάκης) Κωνσταντινόπουλος
Παθολόγος – Διαβητολόγος

Διεύθυνση
Αρτάκης 100, Πλατεία Σκατζουράκη, Νέα Σμύρνη, Αθήνα 171 23

Τηλέφωνο: 210 9330277  |  E-mail: info@konstantinopoulos.gr

Website: www.konstantinopoulos.gr  |  YouTube: @konstantinopoulos

Ιδιωτικότητα

Χρήση cookies

Χρησιμοποιούμε cookies για την ομαλή λειτουργία της ιστοσελίδας, για στατιστική ανάλυση επισκεψιμότητας και —εφόσον επιτρέψετε— για εξατομικευμένο περιεχόμενο. Μπορείτε να αλλάξετε τις προτιμήσεις σας ανά πάσα στιγμή. Δείτε την Πολιτική Cookies.

Απαραίτητα
Απαιτούνται για τη βασική λειτουργία της σελίδας. Δεν μπορούν να απενεργοποιηθούν.
Στατιστικά / Ανάλυση
Μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς χρησιμοποιείται η σελίδα, ανώνυμα.
Μάρκετινγκ
Χρησιμοποιούνται για εξατομικευμένη προβολή περιεχομένου/διαφημίσεων.